Ułatwienia dostępu

Czy 25 procent udziałów to już powiązanie? Prosty test dla właścicieli firm z branży turystycznej i eventowej

Masz 25 proc. udziałów w spółce swojego dostawcy? Sprawdź, kiedy to powiązanie podatkowe według art. 11a CIT, jak liczyć udziały pośrednie i jakie wyjątki warto znać.

Dwóch wspólników zakłada spółkę organizującą wyjazdy w góry. Jeden z nich ma też udziały w firmie, która zapewnia przewodników i sprzęt. Faktury wystawiane są od lat po tych samych stawkach, a nikt nie zadał pytania, czy obie spółki są dla fiskusa podmiotami powiązanymi. Odpowiedź zależy od kilku liczb i od tego, jak ułożona jest cała struktura właścicielska.

Przed takim pytaniem staje wielu przedsiębiorców z naszej branży. Agencja eventowa współpracuje z firmą od nagłośnienia i oświetlenia, w której ma udziały jej wspólnik. Sala zabaw dla dzieci kupuje animacje i atrakcje od spółki siostrzanej. Dwie firmy dzielą wynajem hali albo magazynu na sprzęt. W każdym z tych przypadków nie wystarczy ocena „na czuj”, bo na powiązaniu opiera się cały system obowiązków dokumentacyjnych.

Artykuł pokazuje, jak działa próg 25 procent, jak liczyć udziały w łańcuchu właścicielskim i jakie są inne podstawy powiązania. Znajdziesz w nim też checklistę, którą można zastosować przed podpisaniem umowy ze stałym dostawcą. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje analizy konkretnego stanu faktycznego.

Definicja powiązania w przepisach: art. 11a CIT i skutki dla rozliczeń

Pojęcie podmiotów powiązanych zdefiniowano w art. 11a ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Definicja jest wspólna dla całego rozdziału o cenach transferowych i obejmuje kilka niezależnych podstaw. Wystarczy spełnienie jednej z nich, by uznać, że podmioty są powiązane. Najczęściej spotykaną podstawą jest właśnie udział kapitałowy, głosy lub prawo do zysku na poziomie co najmniej 25 procent.

Warto odróżnić definicję od reguły, która z niej korzysta. Art. 11c CIT nie mówi, kto jest powiązany, tylko wymaga, aby warunki transakcji między podmiotami powiązanymi odpowiadały warunkom, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne. Jeśli ceny odbiegają od rynkowych, organ może określić dochód podatnika bez uwzględnienia tych odstępstw. Tak działa korekta oparta na cenie rynkowej.

Co z tego wynika w praktyce? Po stwierdzeniu powiązania trzeba pamiętać o kilku obowiązkach:

  • ceny rynkowe – stawki za noclegi, przewodników, sprzęt, obsługę techniczną czy animacje powinny dać się obronić jako zbliżone do tych, jakie zapłaciłby niezależny kontrahent;
  • dokumentacja cen transferowych – obowiązek zależy od wartości transakcji i jej rodzaju, a progi są określone w przepisach, więc trzeba je sprawdzić dla swojego przypadku;
  • informacja TPR – składana elektronicznie po końcu roku, jeśli transakcje przekroczą ustawowe progi;
  • korekty – zarówno z inicjatywy podatnika, jak i organu, gdy cena odbiega od rynkowej.

Obowiązki te dotyczą też mniejszych firm, choć progi i zwolnienia mogą działać na ich korzyść. Dlatego pierwszym krokiem jest zawsze ustalenie, czy powiązanie w ogóle istnieje. Dopiero potem sprawdza się, czy transakcje przekraczają progi i co trzeba udokumentować.

Próg 25 procent krok po kroku: udziały, głosy i prawo do zysku

Przepisy wskazują trzy miary, a nie jedną. Powiązanie powstaje, gdy podmiot ma bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25 procent udziałów w kapitale drugiego podmiotu, 25 procent praw głosu w organach kontrolnych, stanowiących lub zarządzających albo 25 procent prawa do udziału w zysku. Wystarczy osiągnąć którąkolwiek z tych wartości. Zdarza się, że udział w kapitale wynosi 20 procent, ale umowa spółki daje wspólnikowi uprzywilejowanie w zysku albo głosach, i próg zostaje przekroczony.

Ważne jest sformułowanie „co najmniej”. Dokładnie 25 procent już wystarcza, więc nie trzeba mieć „więcej niż” 25. Wspólnik z udziałem 25 procent jest więc w tej samej sytuacji co wspólnik z udziałem 40 procent. Nie ma tu miejsca na zaokrąglanie w dół: 24,9 procent oznacza brak powiązania z tej podstawy, ale 25,0 już je tworzy.

Przykład. Spółka z o.o. organizuje wyjazdy rowerowe. Jej wspólnik, pan Adam, ma w niej 30 procent udziałów. Reszta należy do dwóch innych osób. Spółka kupuje noclegi i transport bagażu od firmy, w której pan Adam również jest właścicielem. Dla oceny powiązania między spółką rowerową a samym panem Adamem liczy się jego 30 procent, więc próg jest spełniony. Jeśli pan Adam prowadzi działalność jako osoba fizyczna, to relacja spółki z jego firmą jest relacją z podmiotem powiązanym.

Dobrze jest sprawdzić nie tylko wpisy w KRS, ale też umowę spółki i uchwały. Czasem prawo głosu odbiega od proporcji udziałów, bo część udziałów jest uprzywilejowana albo pozbawiona głosu. W spółkach osobowych kluczowe bywa postanowienie umowy o podziale zysku. Wnioski z samego rejestru mogą być więc niepełne.

MiaraCo sprawdzićŹródło informacji
KapitałLiczba i wartość udziałów lub akcjiKRS, księga udziałów
Prawa głosuUprzywilejowanie, ograniczenia głosuUmowa spółki, statut
Prawo do zyskuZasady podziału zyskuUmowa spółki, uchwały

Udziały pośrednie i spółki siostrzane: jak liczyć w łańcuchu właścicielskim

Przepisy mówią o udziale „bezpośrednim lub pośrednim”. Udział pośredni oznacza, że wpływ lub udział w zysku wynika z udziałów w kolejnej spółce, a nie z bezpośredniego wpisu. Najprostszy przypadek to osoba, która ma udziały w spółce A, a ta spółka ma udziały w spółce B. Samo istnienie takiego łańcucha nie rozstrzyga sprawy, bo trzeba sprawdzić, czy na poszczególnych szczeblach osiągnięto próg.

Drugi częsty układ to spółki siostrzane. Jeśli ten sam podmiot (osoba lub spółka) ma co najmniej 25 procent w dwóch firmach, to obie firmy są ze sobą powiązane, nawet gdy między sobą nie mają żadnych udziałów. Dotyczy to na przykład agencji eventowej i firmy zajmującej się techniczną obsługą imprez, jeśli ten sam wspólnik ma w każdej z nich po 25 procent lub więcej. To samo dzieje się w przypadku sali zabaw i dostawcy atrakcji, takich jak dmuchańce czy animacje, gdy łączy je wspólny właściciel.

Prosty schemat rachunku wygląda tak:

  1. Wypisz wszystkich właścicieli obu firm wraz z procentowym udziałem w kapitale, głosach i zysku.
  2. Sprawdź, czy któryś podmiot ma co najmniej 25 procent w jednej z firm.
  3. Jeśli tak, sprawdź, czy ten sam podmiot ma co najmniej 25 procent w drugiej.
  4. Gdy właściciel jest spółką, powtórz rachunek na wyższym poziomie, patrząc, kto ma udział w tej spółce.
  5. Zapisz wynik oraz datę sprawdzenia.

Przykład liczbowy. Holding rodzinny ma 40 procent w agencji eventowej i 30 procent w firmie od nagłośnienia. Obie firmy są powiązane z holdingiem, a ponieważ ten sam podmiot przekracza próg w każdej z nich, powiązane są też ze sobą. Faktury między agencją a firmą technicznej obsługi imprez wchodzą więc w zakres cen transferowych.

Przy mnożeniu udziałów w długim łańcuchu łatwo o błąd, dlatego warto rozdzielić dwa pytania: czy na każdym szczeblu osiągnięto 25 procent oraz czy jakaś osoba ma wpływ pośredni. Sam iloczyn procentów nie zawsze odpowiada na pytanie, które przewidział ustawodawca. W bardziej złożonych strukturach lepiej oprzeć się na opinii doradcy.

Powiązania poza udziałami i wyjątki: co jeszcze trzeba sprawdzić

Definicja z art. 11a nie kończy się na procentach. Powiązanie może wynikać również z innych okoliczności i właśnie one często umykają przedsiębiorcom, którzy sprawdzają wyłącznie rejestr udziałowców.

  • Wspólne zarządzanie lub nadzór – gdy te same osoby wchodzą w skład zarządu lub rady nadzorczej obu podmiotów. Dwie spółki prowadzone przez tego samego prezesa mogą być powiązane, choć nie mają wspólnych udziałowców.
  • Małżonkowie, krewni i powinowaci – powiązanie dotyczy osób bliskich, jeśli jedna z nich ma w firmie wymagany udział lub wpływ. Katalog osób wskazują przepisy, więc nie warto zakładać, że obejmuje „całą rodzinę”.
  • Wpływ znaczący – sytuacja, w której podmiot może w istotny sposób oddziaływać na decyzje drugiego, mimo że formalny udział jest niższy.
  • Zakład zagraniczny – zakład podatnika położony za granicą i jego centrala traktowane są jako podmioty powiązane.

Osobną kwestią są spółki osobowe. W ich przypadku znaczenie mają szczególne reguły dotyczące wspólników i podmiotów, w których wspólnik uczestniczy. Dlatego organizator wypraw prowadzony w formie spółki jawnej lub komandytowej powinien osobno przeanalizować, jak przepisy traktują jego wspólników i kontrahentów.

Zdarzają się też sytuacje sporne. Przykładem jest grupa trzech lub więcej podmiotów, w której żaden udział nie wygląda na „duży”, ale razem tworzą spójną strukturę. Podobnie bywa wtedy, gdy wspólnicy działają w porozumieniu, albo gdy pożyczki i gwarancje dają jednej stronie realny wpływ. Tu nie ma prostych odpowiedzi, więc warto dokumentować przyjęte założenia. Do tego dochodzi pytanie, od kiedy dane powiązanie istnieje, co zwykle zależy od daty nabycia udziałów lub objęcia funkcji.

Praktyczna checklista: jak sprawdzić kontrahenta, zanim podpiszesz umowę

Dobrze przeprowadzona weryfikacja zajmuje kilkadziesiąt minut, a oszczędza wielu nerwów przy rozliczeniu. Dotyczy to zwłaszcza stałych dostawców, takich jak przewodnicy, firmy noclegowe, serwisy techniczne czy podwykonawcy atrakcji, oraz partnerów do wspólnych zleceń.

  1. Sprawdź KRS – ustal wspólników, członków zarządu i prokurentów kontrahenta. Zrób to samo dla własnej firmy.
  2. Zajrzyj do CRBR – rejestr beneficjentów rzeczywistych pomaga wskazać osoby, które faktycznie kontrolują spółkę, także pośrednio.
  3. Poproś o oświadczenie o strukturze właścicielskiej – krótkie, podpisane, z podaniem udziałów w kapitale, głosach i zysku.
  4. Dopisz do umowy obowiązek informowania o zmianach w strukturze udziałów oraz o objęciu funkcji w zarządzie, najlepiej z konkretnym terminem, np. 14 dni.
  5. Prowadź ewidencję kontrahentów powiązanych – prostą tabelę z nazwą, podstawą powiązania, datą jej powstania i datą ostatniej weryfikacji.
  6. Badaj powiązania cyklicznie – przy zawieraniu umowy, po każdej zmianie wspólników i co najmniej raz w roku, przed zamknięciem ksiąg.
  7. Przy wspólnych zleceniach ustal, kto z kim się rozlicza i czy w konsorcjum nie ma osób powiązanych kapitałowo.

Jeśli wynik wskazuje powiązanie, odnotuj to od razu i sprawdź wartość planowanych transakcji. Wtedy łatwiej ocenić, czy trzeba przygotować dokumentację i uzasadnić stawki. Wiele firm robi to dopiero po fakcie, a zebranie dowodów z kilku lat jest trudniejsze niż bieżące prowadzenie teczki.

Podsumowanie

Próg 25 procent jest punktem wyjścia, a nie pełną odpowiedzią. Liczy się udział w kapitale, w prawach głosu albo w zysku, bezpośredni lub pośredni, a dokładnie 25 procent już wystarcza. Dwie firmy mogą być powiązane także wtedy, gdy łączy je wspólny właściciel, wspólny zarząd albo relacje rodzinne właścicieli.

Sam status powiązania uruchamia obowiązki: ceny rynkowe, dokumentację i ewentualną informację TPR. Dlatego warto sprawdzać strukturę właścicielską przed podpisaniem umowy i regularnie ją aktualizować. W złożonych układach, zwłaszcza z udziałem spółek osobowych lub zagranicznych podmiotów, rozsądnie jest skonsultować się z doradcą podatkowym.

Najczęstsze pytania

Czy dokładnie 25 procent udziałów wystarcza do powiązania?

Tak. Przepisy mówią o udziale „co najmniej” 25 procent, więc wartość równa progowi już tworzy powiązanie. Dotyczy to kapitału, praw głosu lub prawa do zysku.

Czy liczą się udziały pośrednie?

Tak. Definicja obejmuje udział bezpośredni i pośredni, czyli taki, który wynika z udziałów w kolejnych spółkach. Przy łańcuchu właścicielskim trzeba sprawdzić, czy próg jest osiągnięty na każdym szczeblu, a także czy ten sam podmiot ma co najmniej 25 procent w dwóch firmach, bo wtedy są one powiązane ze sobą.

Czy małżonek wspólnika tworzy powiązanie?

Może tak być. Przepisy uwzględniają relacje małżeńskie i pokrewieństwo, więc jeśli jedna z bliskich osób ma w firmie wymagany udział lub wpływ, powiązanie może powstać także w stosunku do drugiej. Konieczna jest jednak analiza konkretnego przypadku i katalogu osób wskazanych w ustawie.

Kiedy powstaje powiązanie w trakcie roku i od kiedy stosować obowiązki?

Powiązanie powstaje w dniu, w którym spełniona zostaje któraś z przesłanek, np. nabycie udziałów albo objęcie funkcji w zarządzie. Obowiązki dotyczą transakcji zawieranych od tego momentu, a w niektórych przypadkach także wcześniejszych, jeśli przepisy tak stanowią. Datę zmiany warto więc dokładnie udokumentować i omówić z doradcą.